Tłumaczenia ustne

Biuro tłumaczeń itranslate

Promocja: Tłumaczenia ustne:

język angielski 99 zł/godz.
język arabski 99 zł/godz.

Terminy „tłumaczenie ustne” (interpretation) i „tłumaczenie pisemne” (translation) używane są bardzo często w codziennym życiu. Zarówno tłumaczenie ustne, jak i pisemne, polega na procesie przekładu z języka źródłowego na język docelowy, niemniej jednak te dwie dziedziny translatoryki bardzo się od siebie różnią. W toku tłumaczenia pisemnego przekładany tekst zostaje utrwalony w formie zapisu graficznego, wizualnego lub dźwiękowego. Takie tłumaczenie wymaga używania dodatkowych narzędzi pomocniczych, np. słowników czy glosariuszy, a ponadto może być rozłożone na dłuższy okres czasu. Natomiast podczas tłumaczenia ustnego tłumacz nie używa żadnych środków pomocniczych i przekłada tekst na żywo, w obecności osób trzecich, posługujących się różnymi językami.. Można w ten sposób tłumaczyć nie tylko tekst zapisany graficznie, ale również wypowiadany.
Błędne jest twierdzenie, że dobre tłumaczenie polega na przekładzie słowo po słowie. Tłumaczenie dosłowne nigdy nie oddaje rzeczywistego znaczenia wypowiedzi czy tekstu w języku źródłowym, ponieważ systemy gramatyczne poszczególnych języków różnią się – różny jest np. szyk zdań. Dosłowne tłumaczenie prowadzi do wielu błędów i nieporozumień, sprawia, że przekład jest niezrozumiały. Przykładowo dosłownym przekładem hiszpańskiego wyrażenia „Esta de viaje” jest „Ona jest podrożą”, a przecież zdanie to oznacza „Ona jest w podróży/Ona podróżuje”.

Formy tłumaczenia ustnego:

Tłumaczenia ustne konferencyjne

Jak sama nazwa wskazuje tłumaczenie konferencyjne oznacza przekład ustny dokonywany bezpośrednio w toku spotkania konferencyjnego. Podczas tłumaczenia konferencyjnego możliwe jest wykorzystanie zarówno metody symultanicznej (równoczesnej), jak też konsekutywnej (następczej), jednak w ciągu ostatnich dwóch dekad zaobserwowano, że ta druga technika podczas tłumaczenia konferencyjnego wykorzystywana jest coraz rzadziej.
Tłumaczenie konferencyjne odbywa się w środowisku instytucjonalnym lub prywatnym. Ten pierwszy typ odnosi się do konferencji inicjowanych przez duże instytucje czy organizacje o zasięgu międzynarodowym, np. ONZ, UE, EPO, WTO, WHO. Tłumaczenie instytucjonalne z reguły polega na przekładzie tekstu z kilku różnych języków na język tłumacza. Nieco inna tendencja dotyczy tłumaczenia w środowisku lokalnych firm prywatnych, które organizują konferencje dwujęzyczne, wykorzystujące język miejscowy i język dodatkowy. Wówczas tłumacze przekładają wypowiedzi z języka docelowego na źródłowy i odwrotnie. W 1953 roku zostało założone Międzynarodowe Stowarzyszenie Tłumaczy Konferencyjnych (AIIC), skupiające przeszło dwa tysiące sześciuset tłumaczy konferencyjnych z osiemdziesięciu krajów całego świata. Jest to organizacja ciesząca się dużą renomą na arenie międzynarodowej.

Tłumaczenia symultaniczne (równoczesne)

Tłumaczenie symultaniczne oznacza przekład momentalny, zachodzący równocześnie z treścią wypowiadana w języku źródłowym. Tłumacz w trakcie przekładu znajduje się w dźwiękoszczelnej kabinie, z której ma możliwość obserwować osobę mówiącą, której wypowiedzi przekłada. Pomiędzy tłumaczem i mówcą nie zachodzi kontakt bezpośredni, toteż tłumacz nie może poprosić o powtórzenie jakiegoś zdania czy też zwolnienie tempa mowy. Wypowiedzi w języku źródłowym są odbierane przez tłumacza za pośrednictwem słuchawek. Jednocześnie tłumaczy on tekst, wypowiadając go do mikrofonu, a jego tłumaczenie jest słyszane przez uczestników konferencji, którzy również posiadają słuchawki. Tłumaczenie symultaniczne jest stosowane nie tylko podczas konferencji i spotkań biznesowych, ale również w przypadku przekładu z języka migowego.
Z tłumaczeniem symultanicznym wiąże się cały szereg rozmaitych problemów. Wynikają one z faktu, że podczas tłumaczenia równoczesnego w tym samym czasie mamy do czynienia z takimi procesami, jak:
- Słuchanie
- Rozumienie
- Mentalne tłumaczenie zachodzące w umyśle tłumacza
- Werbalne odtwarzanie tłumaczenia w języku docelowym
Z tego powodu tłumacz symultaniczny musi nie tylko perfekcyjnie znać język źródłowy oraz zasady tłumaczenia, ale także posiadać odpowiednie predyspozycje psychiczne. Profesjonalny tłumacz zajmujący się przekładami symultanicznymi musi być odporny na sytuacje stresogenne i posiadać podzielną uwagę, wykazywać umiejętność pracy pod presją czasu, posiadać bardzo duży stopień koncentracji uwagi, musi też mieć doskonały refleks. Niezwykle ważna jest także nienaganna dykcja.
Praca tłumacza symultanicznego wymaga zatem nie tylko odpowiedniego przygotowania kierunkowego i wieloletniego kształcenia w zakresie translatoryki, ale również wielu cech, bez których tłumaczenie równoczesne nie może być skuteczne. Oznacza to, że nie każdy tłumacz może być doskonałym tłumaczem symultanicznym.
Wielu początkujących tłumaczy symultanicznych musi borykać się z pewnymi trudnościami. Najczęstszą przeszkodą w pierwszych etapach pracy takiego tłumacza jest fakt, że nie słyszy on słów, które wypowiada – nie może ich słyszeć, ponieważ w uszach ma słuchawki i musi słuchać wypowiedzi osoby mówiącej w języku źródłowym. Konsekwencją tego jest niemożność sprawowania kontroli nad swoim własnym potokiem mowy, pojawianie się błędów językowych, przejęzyczeń, elips oraz pauz. Można to wyeliminować jedynie na drodze długotrwałego treningu. Tłumaczowi ustnemu nie sprzyja wada wymowy i zła dykcja, toteż tłumacze podczas kształcenia muszą przejść przez kurs emisji głosu oraz w miarę potrzeby uczestniczyć w zajęciach logopedycznych. Inne trudności to szybkie zmiany tematu wypowiedzi w języku źródłowym, wady techniczne sprzętu oraz bardzo duże różnice w systemach gramatycznych języków. Szczególną trudność sprawia odmienna składnia. Przykładowo czasownik w języku niemieckim występuje na końcu zdania, podczas gdy polski szyk zdań jest zupełnie inny - czasownik może znajdować się na początku zdania. Tłumacz symultaniczny nie ma czasu na zastanowienie, musi działać szybko i uczyć się wnioskować treść zdania na podstawie kontekstu. Warto jeszcze zaznaczyć, że tłumaczenie równoczesne jest bardzo wyczerpujące, przede wszystkim podczas długich konferencji, dlatego tłumacze często pracują razem ze zmiennikami.
Często zdarza się sytuacja, podczas której wymagane jest zastosowanie techniki zwanej relay. Dzieje się tak, jeżeli tłumacz nie zna wszystkich możliwych kombinacji tłumaczeniowych, wymaganych na konferencji, tzn. nie zna wszystkich języków używanych podczas przemówień. Relay polega na tłumaczeniu poprzez inny język, a zatem jest to przekład pośredni. Pracuje wówczas dwóch tłumaczy w dwóch kabinach. Jeżeli język A ma być przetłumaczony na język B, którego tłumacz nie zna (ale zna język C), wówczas w jednej kabinie pracuje tłumacz przekładający język A na język C, a w drugiej kabinie inny tłumacz dokonuje symultanicznego przekładu z języka C na język B. ma to miejsce głównie podczas dużych, wielojęzycznych konferencji międzynarodowych o zasięgu światowym. Relay wiąże się z korzyściami ekonomicznymi, ponieważ dzięki tej technice nie trzeba zatrudniać jeszcze jednego tłumacza. Jednak należy liczyć się też z pewnymi niedogodnościami. Podczas tłumaczenia pośredniego występuje znacznie większe ryzyko popełnienia pomyłek i błędów, a ponadto różnica czasu pomiędzy przemową w języku źródłowym a przetłumaczeniem go jest większa niż w przypadku tłumaczenia bezpośredniego. W ten sposób precyzja komunikatu może zostać zakłócona – np. gdy mówca wzmacnia swoją wypowiedź gestami i mimiką, a słuchacze dopiero po chwili słyszą tłumaczenie.

Tłumaczenia konsekutywne (następcze)

W odróżnieniu od tłumaczenia symultanicznego, podczas którego słowa mówcy są natychmiast tłumaczone, w przypadku tłumaczenia konsekutywnego ma miejsce inna sytuacja. Mianowicie mówca najpierw mówi, po chwili zawiesza swoją wypowiedź i dopiero wtedy następuje tłumaczenie jego słow. Wypowiedź wówczas bywa podzielona na części, poprzedzielana ustnym przekładem tłumacza. Podczas gdy osoba przemawia w języku źródłowym, stojący obok niej tłumacz uważnie słucha i notuje, a w czasie przerwy w przemówieniu wygłasza tekst przełożony na język docelowy. Warto przy tym rozróżnić tłumaczenie konsekutywne od tłumaczenia typu liaison. Ta pierwsza technika dotyczy tłumaczenia większych fragmentów wypowiedzi w języku źródłowym, która może trwać kilka, a nawet kilkanaście minut. Natomiast druga technika odnosi się do tłumaczenia ustnego, które następuje po trzech czy czterech zdaniach wypowiedzi przemawiającego – z taką metodą spotykamy się np. w radio, podczas wywiadów. Nie bez powodu tłumaczenie konsekutywne nazywane jest terminem „interpreter”, które z angielskiego oznacza „interpretować”. Tłumacz konsekutywny jest właśnie interpretatorem – z całego odcinka wypowiedzi wybiera tylko to, co jest najważniejsze, tłumaczy na głos jedynie te zdania, które stanowią meritum sprawy. Ta selekcja powoduje, że wypowiedź w języku docelowym zawsze ma mniejszą objętość od wypowiedzi w języku źródłowym. Zapamiętanie pięciominutowej mowy wcale nie jest takie łatwe. Tłumacz musi zatem słuchać i jednocześnie sporządzać notatki. Ale przecież dokładne notowanie, słowo w słowo, też wymaga czasu. Dlatego tłumacze w swoich notatkach często stosują po prostu pewne symbole na oznaczenie całych słów. W notatce tłumacza konsekutywnego nie chodzi o wyrazy, ale o to, aby utrwalić tok rozumowania mówcy.
Zastosowanie tłumaczenia konsekutywnego jest bardzo szerokie. Wykorzystuje się je np. podczas oficjalnych spotkań politycznych, podczas przemówień polityków i na konferencjach naukowych. W przypadku mniej oficjalnych spotkań zazwyczaj wykorzystuje się tłumaczenie typu liaison. Ta technika jest bowiem o wiele bardziej wygodniejsza dla słuchaczy – muszą oni wysłuchać zaledwie kilka zdań w języku obcym i już po chwili słyszą ich przekład. Natomiast podczas tłumaczenia konsekutywnego słuchacze muszą dosyć długo czekać na tłumaczenie, co może być dla nich nużące.

Tłumaczenia szeptane

W przypadku przekładu szeptanego mówimy o tłumaczeniu symultanicznym, ponieważ tłumacz jednocześnie słucha wypowiedzi w języku źródłowym i w tym samym czasie przekłada go na język docelowy. Specyfiką tłumaczenia szeptanego jest fakt, że nie wykorzystuje ono specjalistycznego sprzętu – m.in. dźwiękoszczelnej kabiny, słuchawek, mikrofonu. Gdy mówca przemawia ,tłumacz szeptem przekłada jego słowa innym obecnym osobom. Tłumaczenia szeptanego nie stosuje się na dużych konferencjach. Jest ono wykorzystywane w takich sytuacjach, gdy podczas spotkania większość osób posługuje się danym językiem, a tylko niewielka grupa go nie zna.

Tłumaczenia liaison („zdanie po zdaniu”)

Ta technika nie wymaga używania żadnego sprzętu ani wykonywani notatek. Przemawiający robi pauzy po zdaniu lub kilku zdaniach swojej przemowy i wówczas następuje tłumaczenie. Pauzy przemawiającego muszą być odpowiednio długie, tak aby tłumacz mógł przetłumaczyć całą frazę i oddać jej sens. Najczęściej tę metodę stosuje się w takich sytuacjach, gdy najważniejsza jest precyzja tłumaczenia i gdzie liczy się każdy szczegół, czyli np. w sądzie. Liaison stosuje się też wtedy, gdy tłumacz nie może robić notatek i gdy mówca jednocześnie dokonuje prezentacji.

Tłumaczenia a vista

Tłumacz przekłada ustnie tekst, który dostaje na kartce, w formie graficznej. Urzędy, sąd, kancelaria notarialna – to miejsca, w których tłumaczenie a vista wykorzystywane jest najczęściej. Ten typ przekładu jest niezbędną umiejętnością, która koniecznie musi zawierać się w kompetencjach tłumacza przysięgłego, dlatego tłumaczenie a vista jest zdawane na specjalnym egzaminie. Często tłumacz dostaje tekst do tłumaczenia bez możliwości wcześniejszego przygotowania, dlatego podczas przekładu musi wnioskować z kontekstu. Inna trudnością jest odmienny charakter komunikatu pisemnego i ustnego.

Tłumaczenia ustne prawne/sądowe

Takie tłumaczenie jest wykonywane w sytuacjach, gdy prowadzone jest postępowanie prawne – w sądzie czy trybunale administracyjnym. Może ono wykorzystywać przekład symultaniczny lub konsekutywny. W pierwszym przypadku tłumacze pracują w grupie, w drugim indywidualnie. Poza znajomością języka tłumacz sądowy musi posiadać wiedzę z zakresu przepisów i procedur sądowych.

Tłumaczenia ustne dla grupy fokusowej (tłumaczenia marketingowe)

Tłumacz znajduje się w dźwiękoszczelnej kabinie wraz z pozostałymi osobami. Pomiędzy tłumaczem a grupą fokusową mieści się lustro weneckie – tłumacz widzi uczestników spotkania, podczas gdy sam pozostaje niezauważony. Wypowiedzi mówców są przekazywane tłumaczowi za pomocą słuchawek. Tłumaczy on je symultanicznie. Grupy fokusowe liczą nawet do kilkunastu osób, dlatego zadaniem tłumacz jest nie tylko przełożenie tekstu, ale również odzwierciedlenie intonacji i tonu głosu osób przemawiających.

Tłumaczenia ustne towarzyszące

W tym przypadku tłumacz staje się niejako asystentem, który towarzyszy przemawiającemu w różnych sytuacjach i podróżuje wraz z nim. Tłumacz jako towarzysz i asystent bierze udział w różnego rodzaju delegacjach, spotkaniach, kongresach i wizytach, na których przemawia jego zleceniodawca. Używa się wówczas techniki liaison, czyli tłumaczenia zdanie po zdaniu

Tłumaczenia ustne dla służb publicznych

Inna nazwa: tłumaczenie środowiskowe. Mowa tu o takich służbach publicznych, jak oświata, sektor prawa, opieka zdrowotna, gospodarka mieszkaniowa oraz sektor samorządowy. Podczas tego typu tłumaczeń możliwe jest wystąpienie niesprzyjających okoliczności, które utrudniają proces przekładu. Dzieje się tak, jeżeli dwie strony dyskusji są do siebie nieprzychylnie nastawione i zachodzi pomiędzy nimi konflikt interesów. Wówczas rozmowa budzi silne emocje, a od tłumacza zależy, czy będzie potrafił te emocje nieco poskromić.

Tłumaczenia medyczne

Przekład medyczny zachodzi pomiędzy pacjentem a pracownikami służby zdrowia i jest częścią tłumaczenia dla służb publicznych. Tłumacz powinien nie tylko doskonale znać się na translatoryce, ale również dobrze orientować się w terminologii medycznej, procedurach szpitalnych oraz przepisach, przebiegu wywiadu lekarskiego i badania.

Tłumaczenia języka migowego

Takie tłumaczenie potrzebne jest, gdy osoba rozmawiająca z człowiekiem niesłyszącym nie zna języka migowego. Tłumacz przekłada język migowy na język, którym posługuje się druga osoba. Leksemy wyrażane w języku migowym za pomocą gestów są tłumaczone na kanał audialny. Warunkiem dobrego tłumaczenia migowego jest odpowiednia sytuacja, podczas której wszyscy uczestnicy komunikacji mogą się wyraźnie widzieć i słyszeć. Co ciekawe, osoby niesłyszące również zajmują się tłumaczeniami – przekładem z języka fonicznego na migowy.

Zobacz także tłumaczenia pisemne oraz tłumaczenia techniczne i specjalistyczne